Masywny krwotok to najczęstsza możliwa do uniknięcia przyczyna zgonu po urazie. Dlatego w schemacie <C>ABCDE zatrzymanie krwotoku zagrażającego życiu jest pierwszym krokiem – przed udrożnieniem dróg oddechowych. Metody stosuje się stopniowo, od najprostszej, ale przy krwotoku masywnym z kończyny od razu sięga się po stazę.
Kiedy używać
- Krew tryska lub szybko wypływa, tworzy kałużę, przesiąka przez opatrunek i ubranie
- Amputacja urazowa lub zmiażdżenie kończyny
- Rana w okolicy węzłowej (pachwina, pacha, szyja), gdzie stazy nie da się założyć
- Objawy wstrząsu po urazie (tachykardia, bladość, zimna spocona skóra, spadek ciśnienia, zaburzenia świadomości)
Przygotowanie
- Bezpieczeństwo i rękawiczki – krew to materiał zakaźny
- Szybko odsłoń i zlokalizuj źródło krwawienia: przetnij ubranie, sprawdź też plecy, pachwiny, pachy i skórę głowy
- Wezwij pomoc i przygotuj materiały: gaza, opatrunek uciskowy (np. bandaż izraelski), opatrunek hemostatyczny, staza
Krok po kroku
- 1. Ucisk bezpośredni: mocno uciśnij ranę dłonią przez gazę lub opatrunek, całym ciężarem ciała, bez odrywania przez kilka minut
- 2. Opatrunek uciskowy: na ranę opatrunek jałowy, na nim zwinięta gaza lub zintegrowany zacisk, mocno owiń; jeśli przesiąka – dołóż kolejną warstwę, nie zdejmuj pierwszej
- 3. Tamponada rany: przy głębokiej ranie (zwłaszcza w okolicy węzłowej) upchnij gazę – najlepiej hemostatyczną – w głąb rany, aż do źródła krwawienia, i uciskaj co najmniej 3 minuty (wg instrukcji opatrunku)
- 4. Staza taktyczna: krwotok z kończyny niepoddający się uciskowi albo masywny od początku – załóż 5–7 cm powyżej rany (lub wysoko na kończynie), dokręć do ustania krwawienia i zaniku tętna obwodowego, zapisz godzinę
- 5. Pas miednicowy: podejrzenie niestabilnego złamania miednicy z krwawieniem wewnętrznym – pas na wysokości krętarzy większych
- 6. Krwotok wewnętrzny (klatka, brzuch): nie zatrzymasz go w terenie – szybki transport do centrum urazowego, ogranicz czas na miejscu
- 7. Leczenie wstrząsu: chroń przed wychłodzeniem (koc, folia), kwas traneksamowy w ciągu 3 godzin od urazu (wg wskazań), płyny ostrożnie – celem jest wystarczające, nie prawidłowe ciśnienie (hipotensja permisywna, poza urazem głowy)
👶 U dzieci
- U dzieci objętość krwi jest mała (ok. 80 ml/kg) – nawet niewielka utrata to duży procent
- Dziecko długo kompensuje: tachykardia i wydłużony nawrót kapilarny pojawiają się przed spadkiem ciśnienia – spadek ciśnienia to późny, groźny objaw
- Stazy pediatryczne lub dorosłe – działają, jeśli da się je dokręcić
⚠️ Najczęstsze błędy
- Uniesienie kończyny i ucisk na „punkty uciskowe” zamiast mocnego ucisku na ranę – metody o nieudowodnionej skuteczności
- Zdejmowanie przesiąkniętych opatrunków – zrywa tworzący się skrzep
- Zbyt późne założenie stazy przy krwotoku masywnym
- Staza założona za luźno – nasila krwawienie żylne
- Przeoczenie krwawienia z pleców lub skóry głowy (bogato unaczyniona)
- Wychłodzenie pacjenta – zaburza krzepnięcie (triada śmierci: hipotermia, kwasica, koagulopatia)
- Agresywne przetaczanie dużych objętości krystaloidów – rozcieńcza czynniki krzepnięcia
💡 Warto wiedzieć
- Krwotok z nosa: pochylenie do przodu, ucisk skrzydełek nosa przez 10–15 minut, zimny okład na kark; nie odchylaj głowy do tyłu
- Rana szyi: ucisk palcami, opatrunek bez okrężnego ucisku szyi; przy ranie żyły – ryzyko zatoru powietrznego, połóż pacjenta płasko
- Ciało obce w ranie – nie usuwaj, ustabilizuj opatrunkiem wokół
- Amputowaną część zabezpiecz: jałowy opatrunek, worek, a worek na lód z wodą (nie bezpośrednio na lodzie)
Opracowanie: QRMed · aktualizacja 2026-11. Opis ogólny – zawsze stosuj się do instrukcji producenta konkretnego urządzenia i procedur swojego podmiotu.