W ratownictwie cywilnym od lat uczy się schematu ABC (drogi oddechowe – oddychanie – krążenie). W medycynie pola walki kolejność jest inna: MARCH. Wynika to z prostej obserwacji – rannych z obrażeniami penetrującymi najczęściej zabija wykrwawienie, i to w ciągu kilku minut. Dlatego masywny krwotok tamuje się na samym początku.
M – Massive hemorrhage (masywny krwotok)
Szukaj krwi: tryskającej, rozlewającej się w kałużę, przesiąkającej przez ubranie. Sprawdź też pachwiny, pachy i plecy – krwawienie bywa schowane pod ubraniem lub pod rannym.
- krwotok z kończyny – staza, wysoko i mocno,
- krwotok w okolicy węzłowej (pachwina, pacha, szyja) – tamponada rany i ucisk,
- inne rany – opatrunek uciskowy (bandaż izraelski).
A – Airway (drogi oddechowe)
Czy ranny mówi? Jeśli tak – drogi oddechowe są drożne. U nieprzytomnego: udrożnienie rękoczynem, ułożenie w pozycji bocznej, a przez przeszkolonych – rurka nosowo-gardłowa. Rannego z urazem twarzy, który jest przytomny, pozwól mu przyjąć pozycję, w której najłatwiej oddycha (często siedzącą, pochyloną do przodu).
R – Respiration (oddychanie)
Odsłoń i obejrzyj klatkę piersiową z przodu i z tyłu. Rana penetrująca klatki piersiowej – zaklej opatrunkiem wentylowym. Narastająca duszność, wstrząs i pogorszenie stanu u rannego z urazem klatki mogą oznaczać odmę prężną – stan, w którym odbarczenie igłą wykonuje przeszkolony personel medyczny.
C – Circulation (krążenie)
Ponownie sprawdź założone stazy i opatrunki – czy krwawienie na pewno ustało. Oceń objawy wstrząsu: blada, zimna, spocona skóra, szybkie tętno, osłabienie lub zaburzenia świadomości. Personel medyczny zakłada w tej fazie dostęp dożylny lub doszpikowy i rozważa leki (np. kwas traneksamowy).
H – Hypothermia / Head injury (wychłodzenie i uraz głowy)
Ranny po utracie krwi bardzo szybko się wychładza, a wychłodzenie zaburza krzepnięcie – nawet latem. Odizoluj go od ziemi i przykryj (folia NRC, koc, śpiwór). Przy urazie głowy kontroluj przytomność i oddech, zapobiegaj niedotlenieniu.
A co z RKO?
W warunkach taktycznych resuscytacja rannego z urazem, który nie oddycha i nie ma tętna, zwykle nie przynosi efektu i może narazić ratowników. W cywilnym zdarzeniu – po opanowaniu zagrożenia i przy zatrzymaniu krążenia z innej przyczyny niż uraz (np. porażenie prądem, utonięcie) – resuscytację prowadzi się według standardowych wytycznych.
Jak to zapamiętać w praktyce
MARCH nie jest listą do odczytania – w stresie zadziała tylko wtedy, gdy przećwiczysz go wielokrotnie na scenariuszach. Dlatego na szkoleniach TCCC i TECC większość czasu poświęca się praktyce: staza na czas, tamponada na trenażerze, ocena rannego w hałasie. Różnice między systemami opisaliśmy w artykule TECC a TCCC.
Szkolenia z medycyny pola walki: szkolenia TCCC dla służb i ochrony oraz szkolenia TECC dla urzędów, instytucji i firm. Kontakt: [email protected].
