Udar mózgu to nagłe zaburzenie ukrwienia części mózgu – najczęściej przez zatkanie naczynia skrzepliną, rzadziej przez pęknięcie naczynia i krwawienie. W leczeniu udaru liczy się czas: im szybciej pacjent trafi do szpitala z oddziałem udarowym, tym większa szansa na leczenie, które może cofnąć lub ograniczyć jego skutki.
BE-FAST – rozpoznaj udar w kilka sekund
- B – Balance (równowaga): nagłe zawroty głowy, chwianie się, utrata równowagi, problemy z chodzeniem.
- E – Eyes (oczy): nagłe zaburzenia widzenia – podwójne widzenie, utrata widzenia w jednym oku lub części pola widzenia.
- F – Face (twarz): opadnięty kącik ust, asymetria twarzy. Poproś o uśmiech.
- A – Arm (ręka): osłabienie lub drętwienie ręki albo nogi po jednej stronie. Poproś o uniesienie obu rąk – jedna opada.
- S – Speech (mowa): bełkotliwa mowa, trudność ze znalezieniem słów, niezrozumienie poleceń. Poproś o powtórzenie prostego zdania.
- T – Time (czas): dzwoń natychmiast na 112 i zapamiętaj godzinę, o której objawy się zaczęły (lub kiedy chory był ostatnio widziany zdrowy).
Wystarczy jeden z tych objawów, który pojawił się nagle, by podejrzewać udar.
Co robić do przyjazdu pogotowia
- Zadzwoń na 112, powiedz: „podejrzewam udar” i podaj godzinę wystąpienia objawów.
- Posadź lub połóż chorego wygodnie; nieprzytomnego, ale oddychającego – w pozycji bocznej.
- Nie podawaj nic do jedzenia ani picia – udar często zaburza połykanie i grozi zachłyśnięciem.
- Nie podawaj leków na własną rękę – także aspiryny: przy udarze krwotocznym może zaszkodzić.
- Przygotuj listę leków chorego (szczególnie leków przeciwkrzepliwych) i informacje o chorobach.
- Obserwuj oddech i przytomność. Jeśli chory przestanie oddychać – rozpocznij resuscytację.
Dlaczego godzina jest tak ważna
Leczenie, które rozpuszcza skrzeplinę lub mechanicznie ją usuwa, można zastosować tylko w określonym czasie od początku objawów. Dlatego zespół ratownictwa medycznego i szpital zawsze zapytają: „o której to się zaczęło?”. Jeśli objawy zauważono po przebudzeniu, liczy się moment, kiedy chory był ostatnio widziany bez objawów.
Objawy, które minęły – też wymagają pomocy
Przemijający napad niedokrwienny (TIA) daje objawy jak udar, ale ustępują one po kilku minutach. To nie powód do ulgi – to ostrzeżenie, że w najbliższych dniach może dojść do pełnego udaru. Taka osoba również powinna pilnie trafić do lekarza.
Uwaga na pomyłki
Objawy podobne do udaru może dać m.in. niski poziom cukru u osoby z cukrzycą – dlatego ratownicy zawsze mierzą glikemię (glukometr w praktyce). Bełkotliwa mowa i chwiejny chód bywają też mylone z upojeniem alkoholowym – a to potrafi kosztować choremu cenne godziny.
Ratownicy medyczni oceniają stan neurologiczny m.in. skalą GCS i testem BE-FAST – możesz to przećwiczyć w naszej grze GCS i BE-FAST.
Naucz się rozpoznawać nagłe stany w praktyce: szkolenia z pierwszej pomocy QRMed – w firmach, urzędach i szkołach. Kontakt: [email protected].
