Stetoskop służy ratownikowi do osłuchiwania płuc, serca i (rzadziej) brzucha oraz do pomiaru ciśnienia metodą osłuchową. W ZRM najważniejsze jest szybkie porównanie obu stron klatki piersiowej i rozpoznanie dźwięków dodatkowych.
Kiedy używać
- Duszność, kaszel, spadek SpO₂ – ocena oddechu (badanie „B” w ABCDE)
- Uraz klatki piersiowej – podejrzenie odmy, krwiaka opłucnej
- Potwierdzenie położenia rurki dotchawiczej (razem z kapnografią)
- Pomiar ciśnienia tętniczego metodą Korotkowa
- Ocena czynności serca: rytm, szmery
Przygotowanie
- Membrana (płaska, duża) – dźwięki wysokie: szmer oddechowy, świsty, większość tonów serca
- Lejek (mała czaszka) – dźwięki niskie: niektóre szmery serca, III ton
- Oliwki skierowane do przodu, zgodnie z kanałami słuchowymi
- Cisza w otoczeniu – wyłącz radio, poproś o ciszę na chwilę; osłuchuj na skórze, nie przez ubranie
Krok po kroku
- Płuca: osłuchuj symetrycznie, porównując lewą i prawą stronę na tej samej wysokości – szczyty, okolice podobojczykowe, linie pachowe, podstawy z tyłu
- Poproś pacjenta o oddychanie przez usta, głębiej niż zwykle
- Prawidłowo: szmer pęcherzykowy – cichy, miękki, słyszalny głównie we wdechu
- Świsty i furczenia (dźwięki ciągłe) – zwężenie oskrzeli: astma, POChP, anafilaksja, czasem obrzęk płuc („astma sercowa”)
- Trzeszczenia (dźwięki nieciągłe, jak pocieranie włosów przy uchu) – płyn w pęcherzykach: obrzęk płuc, zapalenie płuc; u podstaw obustronnie – myśl o niewydolności serca
- Ściszenie lub brak szmeru po jednej stronie – odma, płyn lub krew w opłucnej, niedodma, rurka w prawym oskrzelu
- Stridor (słyszalny często bez stetoskopu, głównie we wdechu) – zwężenie górnych dróg oddechowych: ciało obce, obrzęk krtani, zapalenie nagłośni
- „Cicha klatka” u chorego na astmę – bardzo mało przepływającego powietrza, stan zagrożenia życia
- Serce: osłuchuj w miejscach zastawek (2. międzyżebrze po prawej i lewej przy mostku, 4.–5. międzyżebrze przy lewym brzegu mostka, koniuszek); oceń miarowość, częstość, głośność tonów
- Po intubacji: osłuchaj oba pola płucne w liniach pachowych i nadbrzusze – bulgotanie w nadbrzuszu = rurka w przełyku; ściszenie po lewej = rurka za głęboko (prawe oskrzele główne)
👶 U dzieci
- U dzieci klatka piersiowa jest cienka – dźwięki przenoszą się na drugą stronę, asymetria bywa trudniejsza do usłyszenia
- Używaj pediatrycznej membrany
- Świst wydechowy u niemowlęcia z katarem – myśl o zapaleniu oskrzelików
⚠️ Najczęstsze błędy
- Osłuchiwanie przez ubranie lub w hałasie karetki w trakcie jazdy
- Osłuchiwanie tylko z przodu – zmiany zapalne i płyn najczęściej u podstaw z tyłu
- Poleganie na osłuchiwaniu przy potwierdzaniu intubacji bez kapnografii
- Pomijanie porównania stron – asymetria jest ważniejsza niż sam dźwięk
💡 Warto wiedzieć
- Odma prężna rozpoznawana jest klinicznie: duszność, ściszenie szmeru po jednej stronie, nadmiernie jawny odgłos opukowy, poszerzone żyły szyjne, spadek ciśnienia – nie czekaj na RTG
- Trzeszczenia + duszność + wysoki RR + spienione odkrztuszanie = obrzęk płuc
Opracowanie: QRMed · aktualizacja 2026-11. Opis ogólny – zawsze stosuj się do instrukcji producenta konkretnego urządzenia i procedur swojego podmiotu.