Ręczny (analogowy, zegarowy) ciśnieniomierz z mankietem i stetoskopem to podstawa, gdy automat zawodzi: przy wstrząsie, arytmii, drżeniach, w hałasie lub przy rozładowanym monitorze. Ciśnienie odczytuje się na podstawie tonów Korotkowa.
Kiedy używać
- Każda ocena parametrów życiowych (badanie „C” w ABCDE)
- Weryfikacja nieprawdopodobnego wyniku z ciśnieniomierza automatycznego
- Migotanie przedsionków i inne arytmie, hipotensja, wstrząs – automat często mierzy niewiarygodnie lub wcale
Przygotowanie
- Dobór mankietu: część pompowana (komora) powinna obejmować ok. 80% obwodu ramienia, szerokość ok. 40% obwodu – za mały mankiet zawyża wynik, za duży zaniża
- Pacjent siedzi lub leży, ramię podparte na wysokości serca, odsłonięte (nie podwijaj ciasnego rękawa)
- Sprawdź, czy wskazówka manometru stoi na zero
Krok po kroku
- Załóż mankiet 2–3 cm nad zgięciem łokciowym, znacznikiem nad tętnicą ramienną (przyśrodkowo), na tyle luźno, by wsunąć dwa palce
- Wyczuj tętno na tętnicy promieniowej i pompuj, aż zniknie – zapamiętaj tę wartość (ciśnienie skurczowe metodą palpacyjną)
- Wypuść powietrze, odczekaj chwilę; przyłóż membranę stetoskopu nad tętnicą ramienną w zgięciu łokciowym (nie pod mankietem)
- Napompuj mankiet o ok. 30 mmHg powyżej wartości, przy której zniknęło tętno
- Wypuszczaj powietrze powoli – ok. 2–3 mmHg na sekundę
- Pierwszy wyraźny, powtarzający się ton = ciśnienie skurczowe (I faza Korotkowa)
- Zniknięcie tonów = ciśnienie rozkurczowe (V faza Korotkowa)
- Wypuść powietrze do końca, zapisz wynik z godziną i ręką, na której mierzono (np. 130/80 mmHg, PRA)
👶 U dzieci
- Mankiet dziecięcy dobrany do obwodu ramienia – nigdy dorosły na małym dziecku
- U małych dzieci łatwiej ocenić krążenie nawrotem kapilarnym, tętnem i stanem świadomości niż ciśnieniem; hipotensja to późny objaw wstrząsu
⚠️ Najczęstsze błędy
- Za mały mankiet u otyłego pacjenta – fałszywie wysokie ciśnienie
- Zbyt szybkie wypuszczanie powietrza – zaniżony skurczowy, zawyżony rozkurczowy
- Ramię zwisające poniżej serca – wynik zawyżony
- Pominięcie pomiaru palpacyjnego – przeoczenie „przerwy osłuchowej” (zanik tonów między skurczowym a rozkurczowym) i zaniżenie ciśnienia skurczowego
- Pomiar na ręce z dostępem dożylnym, przetoką dializacyjną lub po stronie mastektomii
💡 Warto wiedzieć
- Pomiar palpacyjny (sam skurczowy) to szybka metoda w hałasie i w karetce w ruchu
- Przy podejrzeniu rozwarstwienia aorty zmierz ciśnienie na obu rękach – różnica > 20 mmHg jest istotna
- Wyczuwalne tętno promieniowe sugeruje zwykle wystarczające ciśnienie skurczowe – ale to orientacja, nie pomiar
Opracowanie: QRMed · aktualizacja 2026-11. Opis ogólny – zawsze stosuj się do instrukcji producenta konkretnego urządzenia i procedur swojego podmiotu.